Başlık Parası

Başlık parası adlı yazıda eskiden günümüze kadar gelen başlık parasının ilk olarak hangi zamanda ve neden alındığı ve alınan başlık parasının, daha doğrusu başlık için neler alınır verilir buna değinilmiştir.

Toplumsal cinsiyet kavramı, toplumlar arasında ve zamana göre değişiklik göstermektedir. Toplumsal cinsiyet, kişinin içinde bulunduğu toplumda aileden başlayarak ve aile dışındaki çevresini örnek alarak öğrenmektedir.

Bu da hem erkeklerin hem de kadınların yaşayışını biçimlendirmektedir. Geçmişten başlayarak günümüze kadar süregelen evliliğin yapısı ve evliliğe olan yaklaşımda buna paralel olarak değişmiştir. Evlilik çağında olanların, evlilik öncesi ve sonrasında toplumsal cinsiyete olan yaklaşımı ve düşüncesini açıklamakta fayda var. Toplumda insanlar ekonomik, sosyal, gelenek görenek, adet vb. konularında kadına ve erkeğe sabit roller vermişlerdir.

Örneğin: Eski kültürde ve şu an ki kültürde hala devam eden bir gelenek olan “başlık parası” Türkiye’de olduğu gibi dünyanın çeşitli bölgelerinde aynen devam eden bir uygulamadır. Başlık parası, evlilikte erkek tarafının kız tarafına ödemek zorunda olduğu bedeli ifade etmektedir. Genelde bu ödenen bir miktar paradır. Ancak alınan ve verilen Başlık parası hiçbir şekilde yasal bir tarafı yoktur. Bu tür sözlü veya yazılı anlaşmalar insan alım satımı anlamına geliyor ve bu da Türk kanunlarında suçtur.

Tabi burada alınan başlık parasının miktarı ve değerli olması kızın ailesi için bir gurur ve övünme kaynağı ve belli bir statü göstergesiydi. Bu dünyanın birçok yerinde mensup olunan aile, sosyal statüsü, medeni durumlar ve yaşanılan zamana ve mekân’a göre değişiklik gösterebiliyor. Başlık parasında, nakit para vermenin yanında: tarla, arsa, ev, altın, silah, büyükbaş veya küçükbaş hayvan, binek hayvanı olarak da verilebiliyor. Başlık parasına Türkiye’nin çeşitli yerlerinde farklı isimler alabilmektedir; “bedel”, “süt parası”, “ana hakkı”, “ağırlık”, “süt hakkı” gibi. Türkiye’de başlık parası genel olarak Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde görülmektedir.

Başlık parasını kesimden bazısı doğru olarak buluyorsa da, Başlık parası, kadını bir mal olarak gören anlayışın ürünüdür. Eski toplumların geçim kaynağı tarım ve hayvancılık idi. Böyle bir ailede herkes bir çalışandır. Tabi kızlarda buna dâhil ancak zamanı geldiğinde evlenecek olan genç kızın baba evinden ayrılması bir iş gücünün eksilmesi anlamına gelir ki bu sebepten ötürü başlık parası bu iş gücü kaybının karşılanması için erkek tarafından kız tarafına verilen bedel idi. Aile kızı büyütme ve yetiştirmenin karşılığı yanında eve destek veren bir üyenin kaybının telafisi olarak da değerlendirilmektedir. Görüldüğü gibi başlık parası çok eski bir gelenektir.

Çocuk Cinsiyeti Nedeniyle Kadın Üzerinde Oluşturulan Psikolojik Şiddet, Başlık Parası ve Geleneksel Evlilikler Hakkında Komisyon Raporu’ na (2011) göre başlık parası erkeğin ailesi tarafından bazen para, altın ya da taşınmaz mal, hayvan, toprak, ev vb. şekilde ödenebilmektedir. Başlık parasının alınıp alınmayacağı ya da ne miktarda ne türde alınacağı kültürden kültüre, köyden köye, aileden aileye değişebilmektedir. Başlık parası her yerde amcaoğlu için düşüktür ya da hiç yoktur. 2006 Aile Yapısı Araştırması sonuçlarına göre ülke genelinde başlık parası alınarak evlenenlerin oranı %18 iken, bu oran kentsel alanda %14, kırsal alanda ise % 24’tür. Toplumumuzda önemli toplumsal yaralardan biri olan başlık geleneği günümüzde kırsal ve kentsel alanda dönüşüme uğramıştır. Kırsal alanda bazı köylerde özelliğini muhafaza eden ve kızın ailesi tarafından alınan başlık parası kıza harcanmakta ya da ailenin ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılmaktadır. Türkiye’de kadının toplum içindeki yerinin belirlenmesi ve sosyoekonomik kalkınma içinde kadının katkısının güçlendirilmesi amacıyla ulusal ve uluslararası politikaların üretilmesi, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi için gerekli olan güvenilir ve güncel istatistiklerin sağlanması adına TÜİK tarafından hazırlanan ‘İstatistiklerle Kadın’ adlı kitapçıkta başlık parası en fazla Kuzeydoğu ve Ortadoğu Anadolu’da yaygındır. Buna göre Türkiye’de başlık parası uygulamasının en yaygın olarak yüzde 43.9 ile Kuzeydoğu Anadolu ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde görüldüğü vurgulanmıştır. Bu oran Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yüzde 42.2, Orta Anadolu’da yüzde 26.1, Batı Karadeniz’de yüzde 23.9, Doğu Karadeniz’de yüzde 20.7, Doğu Marmara’da yüzde 15, Batı Anadolu’da yüzde 11.2, Akdeniz’de yüzde 10.8, Batı Marmara’da yüzde 10.6 ve Ege’de de yüzde 6.2 olmuştur. Başlık parası verilme oranı kırsalda yüzde 23.5 olurken, şehirde ise bu oran yüzde 13 olarak kayıtlara yansımıştır. Yaş ilerledikçe başlık parası uygulaması oranı da artmaktadır.

Kuzeydoğu ve Ortadoğu Anadolu bölgelerinde her 100 kadından yaklaşık 44’ü için aileleri ‘başlık parası’ isterken, Güneydoğu’da ise yine her 100 kadından 42’si için başlık parası alındığı belirtilmiştir. Başlık parası alınma oranı 18-24 yaş grubu için 10.2 olarak öne çıkarken, 25-34 yaş grubunda bu oran yüzde 7.9 olarak kayıtlara geçti. 35-44 yaş aralığındaki kadınların yüzde 12.4′ ü için başlık parası istenirken, 45-55 yaş için bu oran 17.1, 55-64 yaş için yüzde 26.7, 65 ve üstü yaş gruplarındaki kadınlar için istenen başlık parası oranı da yüzde 28.7 olarak açıklanmıştır. Tüm bu rakamlar göstermektedir ki, kadınların yaşı ilerledikçe başlık parası oranının arttığını ortaya koymuştur. (http://www.sabah.com.tr/gundem/2012/07/04/turkiyenin-baslik-parasi-haritasi).

Başlık vererek gerçekleşen evliliklerde evlenecek olan kız ve erkeğin kuracağı hayatı kendilerinin planlanması ve kendilerinin anlaşmasından ziyade kız ve erkek ailesinin anlaşması öncelikli görülmekte, evlenecek kişilerin kendi irade, istek ve düşünceleri geri plana atılmaktadır. Bu gibi evlilikler olumsuzluğu kabul etme, zorlukla mücadele veya karşı tarafın bir sorununu (daha çok maddi sorun) çözme ve koşullarını iyileştirme gibi işlevlere sahiptir. Öbür taraftan bu evliliklerde verilen başlık (bedel, ana hakkı, süt hakkı) boşanmayı engelleyici hale getirmekte ve kadını bu evliliğe ve evlilikte yaşanan bazı şeylere katlanmaya zorlayıcı bir durum yaşanmaktadır………

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir