Türkiye’de yerleşme

YERLEŞME ÇEŞİTLERİ

Yerleşme: İnsanların çok farklı türdeki konularda, yaşamlarını toplu yada dağınık şekilde sürdürmeleridir. Başka bir ifadeyle insanın herhangi bir alanı yurt edinmesi ve orada yaşamasıdır.

YERLEŞMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER NELERDİR?

  1. İklim 
  2. Yeryüzü şekilleri
  3. Su Kaynakları
  4. Toprak Özellikleri
  5. Jeolojik Yapı
  6. Bitki Örtüsü
  7. Yer altı Kaynakları
  8. Ulaşım Olanakları
  9. Turizm Değerleri
  10. Eğitim ve Sağlık Olanakları

Doku özelliklerine göre yerleşmeler

  1. Toplu yerleşmeler: Evlerin birbirine yakın olduğu yerleşme biçimidir. Suyun az olduğu yerlerde ve arazinin düz olduğu ovalık alanlarda insanlar toplu olarak yerleşmişlerdir. Türkiye ‘de Orta Anadolu ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu ‘da su kaynakları az olduğu için toplu yerleşmeler fazladır.
  2.  Dağınık Yerleşmeler: Suyun bol olduğu yerlerde ve eğimli bölgelerde ,evlerin birbirinden uzak olduğu bahçeler içerisinde insanlar dağınık olarak yerleşmişlerdir. Türkiye’de Doğu Karadeniz dağınık yerleşmenin yaygın olarak görüldüğü yerlerdir.

TÜRKİYE’DE YERLEŞME

           Türkiye’de yerleşmelerin görünümü, fonksiyonları, genişlikleri ve nüfusları birbirinden farklıdır. Bu farklı özelliklerden yola çıkarak ülkemizdeki yerleşmeleri kır ve kent yerleşmeleri olarak iki grup altında toplayabiliriz.

Kır ve kent yerleşmeleri arasında nüfus, geçim kaynakları, hayat tarzları, hayat standartları gibi faktörler açısından belirgin farklar vardır. Bir yerleşim merkezinin kent sayılmasında tarım dışı faaliyetlerin gerçekleşmesi,iş bölümünün belirginleşmesi, tüketici sayısının fazlalığı, nüfusunun on binin üzerinde olması gibi faktörler ölçüt olarak kabul edilmektedir.

KIR YERLEŞMELERİ

Kır yerleşmeleri insanların genelde geçimini tarım ve hayvancılıktan sağladığı nüfus miktarı az olan yerleşmelerdir.
Ülkemizde kır yerleşmeleri; kasabalar,  köy yerleşmeleri ve köy altı yerleşmeleri olmak üzere üç gruba ayrılmaktadır.

KÖY YERLEŞMELERİ

Köyyerleşmeleri Türkiye idari bölünüş sistemi içindeki en küçük birimdir. Köy ekonomik yapısı tarım ve hayvancılığa dayanan sürekli kır yerleşmeleridir. Kuruluş yeri itibariyle köyler, genellikle akarsu boylarında, dağ yamaçlarında, vadi içlerinde, ovalarda ve deniz kıyılarında bulunurlar.

KÖY ALTI YERLEŞMELERİ

Köyden küçük, idari ve ekonomik olarak köye bağlı olan köy altı yerleşmeleri bazı kişilerin çeşitli nedenlerle köylerden ayrılarak küçük birimler halinde oluşturdukları yerleşmelerdir. Bu tür yerleşmelerin ortaya çıkmasında, kalabalık ailelerden koparak bağımsız yaşama isteği, aileler arasında çıkan anlaşmazlıklar, tarla arazilerinin yetersiz ve birbirinden uzak olması ve hayvanlar için otlak ve barınak temini gibi faktörler etkili olmuştur. Çoğunlukla ilkbahar ve yaz mevsiminde geçici olarak kullanılan köy altı yerleşmelerinden bazıları zamanla sürekli yerleşmelere dönüşebilmektedir.

KÖY ALTI YERLEŞMELERİ DEVAMLILIĞINA GÖRE

1 ) Daimi Yerleşmeler:

a) Mahalle

b) Mezra

c) Divan

d) Çiftlik

2 ) Geçici Yerleşmeler

a) Yayla

b ) Ağıl

c) Kom

d) Dam

e)  Oba

BAŞLICA KÖY ALTI DAİMİ YERLEŞMELER

Mahalle
 Bir köyün sınırları içerisinde birden fazla sürekli yerleşme varsa bunların her biri mahalle olarak adlandırılır. Mahalleler bir köyden ayrılmış fakat idari fonksiyonu olmayan köye bağlı yerleşmelerdir. Batı Karadeniz, Akdeniz, Marmara ve Batı Anadolu’da yaygındır.

Divan
Birbirlerinden uzakta kurulan evlerden oluşan yerleşmelerdir. Bu evler bir araya gelerek mahalleleri oluşturur. Her divan birkaç ev ve hayvanlar için kümes, ahır ve ağıllardan oluşur. Kuzey Anadolu bu yerleşmelerin yaygın olduğu yerlerdendir.

Mezra
Bir ya da birkaç evden oluşan tarım ve hayvancılık yapılan küçük yerleşme tipidir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaygındır. Mezraların birçoğu geçici yerleşme olarak kurulmuş ancak gelişerek birçoğu günümüzde sürekli yerleşmeye dönüşmüştür.

Çiftlik
Köy ve şehir yerleşmelerin uzağında kurulmuş bir veya birkaç ev ile geniş tarım arazilerinden oluşan yerleşmelerdir. Çiftliklerin bazılarında tarımsal faaliyetlerle birlikte hayvancılıkta yapılmaktadır. Batı Anadolu, Akdeniz, Trakya ve İç Anadolu’da çiftliklere sıkça rastlanır.

BAŞLICA KÖY ALTI GEÇİCİ YERLEŞMELER

Kom
Hayvan yetiştirmek için köylerden uzakta kurulan bir ev ve ahırdan oluşan yerleşme tipidir. Doğu Anadolu’da bu tip yerleşmelere sık rastlanır.

Ağıl
Küçükbaş hayvanlar için yapılmış etrafı çitler ve duvarlarla çevrilmiş üstü açık yerleşme tipidir. Küçükbaş hayvancılığın yapıldığı Güneydoğu, İç ve Doğu Anadolu’da yaygındır.

Oba
Daha çok göçebe hayatı yaşayan insanlar tarafından kurulan ve hayvan yetiştirilen geçici yerleşmelerdir. Akdeniz, Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgesi yaygın olduğu yerlerdir.

Dam
Genelde hayvancılık yapılan bazılarında ise küçük çapta ekim ve dikim yapılan geçici yerleşmelerdir. Ege Bölgesi, Gökçeada ve Bozcaada’da yaygındır.
Kırsal kesimde konut yapımında kullanılan malzemeler, doğal çevre ve iklim ile çok yakından ilişkilidir. Kurak iklim bölgelerinde kerpiç evler, yağışlı ve ormanlık alanlarda ahşap evler yaygındır.

Yayla
Ülkemizde köy altı yerleşmelerinin en yaygın olanıdır. Ülkemizde yazların genelde az yağışlı geçmesi nedeniyle otlar kurur, insanlar da hayvan sürülerini yazın yeşil otlakların ve suyun olduğu serin yaylalara götürürler. Son yıllarda ülkemizde yaylacılık faaliyeti değişmeye başlamıştır. Kuzey Anadolu dağlarının denize bakan yamaçları, Toros dağları ve Ege dağları üzerindeki yaylalar turizme açılmış ve buralarda turizm faaliyetleri yaygınlaşmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir